Phim cũ nhưng vẫn hay: Mây mù chiến cuộc
Đã gửi: Thứ 2 Tháng 5 19, 2008 2:21 amNăm 2003, bộ phim “The fog of WAR” của đạo diễn Errol Morris đã dành được giải Oscar ở hạng mục phim tài liệu hay nhất. Thông qua bộ phim này, nguyên bộ trưởng bộ quốc phòng Mỹ Robert Strange McNamara đã kể lại cuộc đời và sự nghiệp chính trị của mình trong giai đoạn lịch sử đặc biệt nhất của Hoa Kỳ từ Thế chiến 2, chiến tranh lạnh với Liên Xô, cuộc khủng hoảng tên lửa với Cuba, cho đến cuộc chiến tranh Việt Nam (nơi đã chôn vùi sự nghiệp của ông). McNamara đã rút ra được 11 bài học xương máu, trong đó có nhiều bài học từ cuộc chiến tranh Việt Nam.
Ở bài học số 11 mang tiêu đề: Bạn không thể thay đổi được bản chất con người (You can’t change human nature), McNamara đã tâm sự với người xem như thể đây là những lời nói tâm huyết nhất của một con người trước khi từ giã cuộc sống. Tôi xin dịch ra đây đoạn transcript của bài học này.
“Tất cả chúng ta đều phạm sai lầm. Chúng tôi biết là chúng tôi đã phạm sai lầm. Tôi chẳng biết một vị chỉ huy quân đội nào thật thà đến mức nói là ông ta chưa từng gây ra một sai lầm nào cả. Có một câu thật tuyệt “mây mù chiến cuộc”.
Ý nghĩa của câu “mây mù chiến cuộc” là chiến tranh quá phức tạp, nó vượt quá khả năng của con người trong việc lĩnh hội tất cả những biến chuyển của nó. Đánh giá của chúng ta, sự hiểu biết của chúng ta, đều không đủ. Và rồi chúng ta giết người một cách không cần thiết”
Wilson đã nói: “Chúng ta sẽ chiến thắng để chấm dứt mọi cuộc chiến tranh”. Tôi không quá lạc quan và giản dị đến vậy để tin rằng chúng ta có thể loại bỏ chiến tranh. Chúng ta không thể thay đổi được bản tính con người trong một sớm một chiều. Không phải vì chúng ta không có lý trí. Chúng ta có lý trí. Nhưng lý trí có những giới hạn của nó.
Tôi rất thích một ý thơ của T.S Eliot…
“Chẳng thể cưỡng lại được ham muốn khám phá
Nhưng ở cuối chặng đường
Chúng ta lại trở về nơi đã bắt đầu
Và thấy đó là một nơi hoàn toàn mới mẻ”.
…Giờ đây tôi bắt đầu có cái cảm giác đó.”
Trong bài học số 7 có một chi tiết rất thú vị. Vào năm 1995, McNamara đã đến Hà Nội, làm việc cùng Nguyên Bộ trưởng bộ Ngoại Giao Việt Nam Nguyễn Cơ Thạch về mục đích cuộc chiến và bài học rút ra của cả 2 bên. Trên bàn tiệc chiêu đãi, Bộ trưởng Thạch đã giảng cho McNamara một bài học về lịch sử chiến tranh Việt Nam: “Các ông đã hoàn toàn sai lầm. Chúng tôi chiến đấu để giành độc lập, còn các ông chiến đấu để biến chúng tôi thành nô lệ… Thưa ông McNamara, ông đã không chịu đọc sử, vì nếu đọc ông đã biết Trung Quốc lúc nào cũng nhòm ngó chúng tôi rồi. Ông có hiểu là chúng tôi đã chiến đấu với Trung Quốc từ hàng ngàn năm nay rồi không? Chúng tôi chiến đấu vì nền độc lập nên chúng tôi chấp nhận hy sinh đến người cuối cùng và chúng tôi chủ định làm vậy. Sẽ chẳng có bom đạn hay sức ép nào của người Mỹ các ông có thể cản được chúng tôi.”
Cuối cùng McNamara, vị bộ trưởng lịch lãm, nổi tiếng với mái tóc chải gôm bóng mượt, nắm trong tay đội quân hùng mạnh nhất thế giới, phải thừa nhận một cách chua chát rằng “Nhiều người nghĩ tôi là một thằng chó đẻ (A lot of people think I’m a son of a bitch)”
Ở bài học số 11 mang tiêu đề: Bạn không thể thay đổi được bản chất con người (You can’t change human nature), McNamara đã tâm sự với người xem như thể đây là những lời nói tâm huyết nhất của một con người trước khi từ giã cuộc sống. Tôi xin dịch ra đây đoạn transcript của bài học này.
“Tất cả chúng ta đều phạm sai lầm. Chúng tôi biết là chúng tôi đã phạm sai lầm. Tôi chẳng biết một vị chỉ huy quân đội nào thật thà đến mức nói là ông ta chưa từng gây ra một sai lầm nào cả. Có một câu thật tuyệt “mây mù chiến cuộc”.
Ý nghĩa của câu “mây mù chiến cuộc” là chiến tranh quá phức tạp, nó vượt quá khả năng của con người trong việc lĩnh hội tất cả những biến chuyển của nó. Đánh giá của chúng ta, sự hiểu biết của chúng ta, đều không đủ. Và rồi chúng ta giết người một cách không cần thiết”
Wilson đã nói: “Chúng ta sẽ chiến thắng để chấm dứt mọi cuộc chiến tranh”. Tôi không quá lạc quan và giản dị đến vậy để tin rằng chúng ta có thể loại bỏ chiến tranh. Chúng ta không thể thay đổi được bản tính con người trong một sớm một chiều. Không phải vì chúng ta không có lý trí. Chúng ta có lý trí. Nhưng lý trí có những giới hạn của nó.
Tôi rất thích một ý thơ của T.S Eliot…
“Chẳng thể cưỡng lại được ham muốn khám phá
Nhưng ở cuối chặng đường
Chúng ta lại trở về nơi đã bắt đầu
Và thấy đó là một nơi hoàn toàn mới mẻ”.
…Giờ đây tôi bắt đầu có cái cảm giác đó.”
Trong bài học số 7 có một chi tiết rất thú vị. Vào năm 1995, McNamara đã đến Hà Nội, làm việc cùng Nguyên Bộ trưởng bộ Ngoại Giao Việt Nam Nguyễn Cơ Thạch về mục đích cuộc chiến và bài học rút ra của cả 2 bên. Trên bàn tiệc chiêu đãi, Bộ trưởng Thạch đã giảng cho McNamara một bài học về lịch sử chiến tranh Việt Nam: “Các ông đã hoàn toàn sai lầm. Chúng tôi chiến đấu để giành độc lập, còn các ông chiến đấu để biến chúng tôi thành nô lệ… Thưa ông McNamara, ông đã không chịu đọc sử, vì nếu đọc ông đã biết Trung Quốc lúc nào cũng nhòm ngó chúng tôi rồi. Ông có hiểu là chúng tôi đã chiến đấu với Trung Quốc từ hàng ngàn năm nay rồi không? Chúng tôi chiến đấu vì nền độc lập nên chúng tôi chấp nhận hy sinh đến người cuối cùng và chúng tôi chủ định làm vậy. Sẽ chẳng có bom đạn hay sức ép nào của người Mỹ các ông có thể cản được chúng tôi.”
Cuối cùng McNamara, vị bộ trưởng lịch lãm, nổi tiếng với mái tóc chải gôm bóng mượt, nắm trong tay đội quân hùng mạnh nhất thế giới, phải thừa nhận một cách chua chát rằng “Nhiều người nghĩ tôi là một thằng chó đẻ (A lot of people think I’m a son of a bitch)”
.