Nhà thơ Hải Kỳ

[Xvetta]

NHÀ THƠ HẢI KỲ (*)

Tên thật: Trần Văn Hải
Quê quán: Lệ Thuỷ, Quảng Bình
Nơi sinh: Xóm Câu, Đồng Hới
Năm sinh: 1949

Hội viên Hội Nhà văn Việt Nam từ năm 1994

Các tác phẩm:
- Ngọn gió đi tìm (1987)
- Đồng vọng (1989)
- Lục bát Việt Nam (1994)
- Tình bạn tình yêu (1987)
- Thơ tình bốn phương (1995)
- Thơ miền Trung thế kỷ XX (1995)
- Hai thập kỷ thơ Huế (1995)
- Thơ tình yêu (1995)
- Một lứa bên trời (1992)
- Thơ chọn (1994)
- Thơ tặng mẹ (1995)

weblog Hải Kỳ thơ

(*) Cần bổ sung

[Xvetta]

HẢI KỲ- NHÀ THƠ KHÔNG HỘ KHẨU

Ngô Minh

Hơn 20 năm ở miền Bắc và 32 năm nay đối với cả nước, cái bìa hộ khẩu là cái bùa hộ mạng, được coi ngang với mạng sống con người. Một thời, người ta hay gọi những người không hộ khẩu là “người ngoài cuộc đời”. Thời bao cấp, có hộ khẩu mới có tem phiếu gạo, vải, đường, củi, muối, thịt, cá… nghĩa là mới có cái ăn, cái mặc để sống được, dù là sống lây lắt qua ngày. Thời đất nước thống nhất rồi, hộ khẩu lại càng “cao giá” hơn. Hộ khẩu không chỉ là mạng sống của người dân mà con là món hàng đắt giá để bọn xấu làm giàu . Có hộ khẩu con cái mới được vào trường học cấp một cấp hai, trường đại học, có hộ khẩu mới có nhà ở, có điện thắp sáng, có nước máy để dùng… Phải trần lưng kiếm năm bảy chục triệu mới “mua” được cái tên vợ nhập vào hộ khẩu thành phố, thị xã để gia đình đoàn tụ. Chao ôi, một thời, nếu thấy bạn bè mặt tái xám, thất thần, ai cũng sốt sắng hỏi ngay :” Sao mặt ông như mất sổ hộ khẩu ( hay mấy sổ gạo) vậy ?”. Nhà văn là những người hay mơ đến “tự do”, hay nói về tự do sáng tác, tự do xê dịch lãng tử cùng trời cuối đất. Nhưng tôi đồ rằng các nhà văn Việt Nam ai cũng có tên trong sổ hộ khẩu gia đình. Vì họ không ai muốn làm “người ngoài cuộc đời”.

Hộ khẩu thiết yếu thế, mà trên “đất nước hộ khẩu” này lại có người không sống bằng hộ khẩu, hay nói cách khác, không hộ khẩu vẫn sống khoẻ, thì không có gì lạ lùng bằng. Thế mà có đấy ! Người “ngoài cuộc đời” mà tôi muốn kể không phải là một người bình thường ở quê, mà là một nhà thơ sống ở thành phố, một Hội viên Hội Nhà văn Việt Nam có tiếng tăm hẳn hoi, vậy mà hơn 20 năm nay sống không hộ khẩu gia đình, vẫn không thấy đau đớn gì cả. Thế mới kỳ khôi, kỳ quặc ! Người “ngoài cuộc đời” ấy chính là nhà thơ Hải Kỳ ở Đồng Hới, Quảng Bình . Hải Kỳ ít đăng đàn diễn thuyết về “tự do” ở các Đại hội Nhà văn hay nơi đông người, nhưng chính anh là người tự do nhất, tự do tuyệt đối theo nghĩa đen của từ này: Tự do sống không cần hộ khẩu !

Tôi với Hải Kỳ là bạn chí thân. Hải Kỳ cùng học cấp 3 trường huyện từ thời học trò, với tôi và các nhà thơ Đỗ Hoàng, Lâm Thị Mỹ Dạ, Lê Đình Ty… Hải Kỳ tên thật là Trần Văn Hải, quê Lệ Thuỷ, nhưng sinh ra ở Xóm Câu, Đồng Hới năm 1949, tức tuổi Kỷ Sửu. Khi Hải Kỳ đang học lớp 10 (tức 12 bây giờ) ở Ngư Hoá, miền Tây Quảng Bình, nơi sơ tán của Trường Cấp 3 Lệ Thuỷ, thì nhận được tin mẹ anh bị rốc két máy bay Mỹ bắn chết ngay cách trận địa pháo phòng không bảo vệ Cầu Rào chợ Ga Đồng Hới 50 mét. Mẹ mất ngay trên tay của các chú bộ đội, không cấp cứu kịp. Thế là mẹ và chị gái mẹ đều hy sinh ở mặt trận. Bà dì ruột Hải Kỳ, chị của mẹ là liệt sĩ chống Pháp, hy sinh năm 1947 trong trận đánh đồn Minh Lệ. Những nỗi đau lớn lao này in rất đậm trong thơ Hải Kỳ. Thế là Hải Kỳ chỉ còn lại hai anh em trai nuôi nhau. Đến khi chú Hà, em trai Hải Kỳ yêu con gái mẹ Suốt chèo đò bên Bảo Ninh , chàng trai Trần Văn Hải mới 25 tuổi trẻ măng ấy đã phải đi làm sui gia, sang bàn chuyện với gia đình mẹ Suốt, ngồi thưa chuyện với chồng Mẹ Suốt và những ông già trong họ, tóc bạc, lễ phục khăn đóng áo dài, để xin lễ hỏi, rồi lễ cưới cho em trai ( lúc này mẹ Suốt đã mất rồi). Đến khi chồng mẹ Suốt qua đời, “ông sui gia” Hải Kỳ đã thức đêm viết bài ai điếu bằng văn biền ngẫu 80 câu ( 40 cặp đối ), đọc lên ai sụt sùi nước mắt. Một bản điếu văn chưa từng có ở cái đất “chang chang cồn cát” ấy.

Bố Hải Kỳ đi Nam từ trước năm 1954. Sau này giải phóng mới biết ông làm nghề lái xe đò ở Sịa, Thừa Thiên Huế. Vì lý lịch “ bố đi Nam” như thế, Hải Kỳ không được đi đại học mà chỉ được đi học “10+02” ( tức lớp 10 học thêm 2 tháng sư phạm ra dạy cấp 2).

Hải Kỳ làm thơ từ thời học sinh phổ thông. Đến nay Hải Kỳ đã xuất bản 4 tập thơ, trở thành Hội viên Hội Nhà văn Việt Nam từ năm 1994. Thơ Hải Kỳ được nhiều bạn trẻ sinh viên các Trường Đại học, cao đẳng ở Huế , Đồng Hới rất thích. Họ chép và thuộc nhiều bài thơ của Hải Kỳ vì thơ tài hoa, sắc sảo, nhất là thơ lục bát. Riêng tôi có thể đọc thuộc lòng hàng chục bài thơ Hải Kỳ . Trong các nhà thơ Miền Trung hiện nay, Hải Kỳ là tác giả được công chúng yêu thơ rất mến mộ . Thơ Hải Kỳ là cái “tình thật", là cái đắm say nồng nàn thật..

Bao âm điệu buồn vui đời thực
Tất cả vào tôi và hóa thành thơ
Sống hết mình, tôi không làm kẻ khác
Tôi là tôi như thể tự ngày xưa.

Ở quán nhậu, hay trong cơ quan, nơi nào có Hải Kỳ xuất hiện là mọi người đề nghị anh đọc thơ. Và anh chiếm luôn diễn đàn từ đó. Thêm vài ba chén “quốc lủi”, Hải Kỳ đọc thơ càng bốc, càng cuốn hút…Nhà thơ Nguyễn Vũ Tiềm trong tác phẩm “Nghìn câu thơ tài hoa” dày gần 900 trang ( NXB Văn học ấn hành năm 2000) đã chọn Hải Kỳ đến 6 câu “thơ tài hoa”. Ví dụ câu :

Biết là nhớ cũng bằng không
Tôi ra cửa biển ngồi trông cánh buồm
( Tôi ra cửa biển);

hay

Nếu mà tôi chẳng gặp em
Làm sao tôi biết chiều êm mặt hồ
Không gian lên núi tôi chờ
Thời gian xuống nhẹ như tờ thư rơi… ( Nếu mà tôi chẳng gặp em);

hay

Tiếng con chim phật nghe rồi
Cứ nghi hoặc đấy là lời hư vô
Như là từ xửa từ xưa
Khổ đau luyện mãi mà chưa thoát trần…(Thăm Chùa Báo Quốc).

Riêng tôi cũng có thể kể ra hàng cục câu thơ lục bát hay của Hải Kỳ. Đối với nhà thơ, cả núi đèo hiểm trở cũng vì tình yêu mà sinh ra, mà hiển hiện:

Rồi sẽ trở về em
Nghìn năm sau vẫn thế
Núi đèo và điệu lý
Cũng chỉ vì nhau thôi....

Cả cây thông trên đồi Thiên An cũng “ dạy” cho người “ cách yêu”:

Chao ơi cây nối liền cây
Người sao chẳng biết cầm tay với người
...Và nỗi nhớ nàng thơ xứ Huế của Hải Ký còn đậm đặc hơn chuyện nàng Tô Thị trong cổ tích :

Ai nhìn hóa vọng phu kia
Tôi nhìn cho đến đứt lìa chân mây ;
Hay

Trắng như là chẳng có gì
Trắng như là buổi người đi không về
( Hạt cát)

Hải Kỳ là nhà thơ trực cảm mạnh. Anh rất ghét bệnh phô trương hình thức. Hồi đi học đại học sư phạm Huế, “đạo đức” Hải Kỳ luôn luôn bị thầy giáo xếp loại thấp. Anh ngạc nhiên vì đạo đức mà cũng được người ta chấm điểm, xếp loại . Người ta xếp loại đạo đức tôi thấp vì :

đáng lẽ ở trong phòng, tôi lại đi lang thang
đáng phải ngồi nghe, tôi đi tìm bạn
đáng phải nghĩ suy thì tôi xúc cảm
đáng phải trả lời tôi lại lặng im
để tôi ra trò chuyện với thiên nhiên
được đầy ắp những điều chân thật nhất…

Là giáo viên dạy văn rất giỏi, Hải Kỳ nhiều lần được Sở Giáo Dục – Đào tạo Bình Trị Thiên (cũ) điều động từ Đồng Hới vào dạy bồi dưỡng học sinh giỏi văn của tỉnh để đi thi học sinh giởi toàn quốc. Dạy văn giỏi có tiếng, nhưng ở trường cấp 2 Lý Ninh , nơi Hải Kỳ giảng dạy gần 20 năm liền , người ta tổ chức học thêm dạy thêm, “luyện thi” vào cấp 3 để thu tiền học trò, Hải Kỳ đều cho là vô đạo, nên phản đối, không bao giờ tham gia dạy thêm. Thậm chí đến việc chấm bài thi văn cuối năm của học trò, Hải Kỳ cũng xin từ chối, vì “nếu tôi mà chấm thì các em sẽ không đậu cao được, vì tôi chấm thực”. Vì bức xúc với chuyện học thêm, dạy thêm, bệnh thành tích nặng nề trong thi cử, Hải Kỳ đã xin về hưu trước tuổi đến 5 năm… Đáng lẽ đến năm 2009 mới đủ tuổi hưu, Hải Kỳ đã về hưu từ năm 2004.

Quen thân với Hải Kỳ như anh em ruột thịt, thế mà mới đây ra Đồng Hới tôi “té ngửa” khi biết cuốn sổ hộ khẩu gia đình Hải Kỳ chỉ có 7 nhân khẩu : gồm vợ , hai đứa con trai, hai con dâu và hai đứa cháu nội. Còn nhân khẩu Hải Kỳ là chủ gia đình, chủ hộ, là chồng, là cha , là ông nội thì không biết trôi dạt đi đâu từ lâu lắm rồi! Vì không có trong hộ khẩu, nên tất cả việc gì mà phường xã, chính quyền cần đến “chủ hộ” như hợp đồng điện, xin phép xây nhà, bầu cử đại biểu Quốc hội.v.v. bà Lý ,vợ nhà thơ phải gánh vác hết. Lần tìm nguyên nhân vì sao Hải Kỳ không có tên trong sổ hộ khẩu gia đình chắc phải mất nhiều công sức lắm. Tôi hỏi, Hải Kỳ chỉ nói qua quýt rằng :” Có thể ngày xưa tên mình có trong sổ hộ khẩu tập thể của trường, mà mình ham thơ, ham chơi, không thích đến chầu chực nơi công quyền, nên không cắt về, thế thôi. Ngô Minh đừng viết gì về chuyện này kẻo bên công an phường họ làm rắc rối”.

Hải Kỳ học xong “10+2” ra dạy học ở Truờng cấp 2 Đức Ninh từ năm 1969. Năm 1973, cưới vợ, vẫn không lập hộ khẩu gia đình riêng. Đến khi sinh 2 đứa con trai, làm sổ hộ khẩu gia đình, Hải Kỳ cũng ngại chầu chực “cắt hộ khầu”, nên cứ để hộ khẩu sổ hộ khẩu tập thể giáo viên trường. Năm 1980, Hải Kỳ cắt hộ khẩu đi học Đại học Sư phạm Huế. Năm 1984, tốt nghiệp ra trường, về dạy Trường cấp 2 Lý Ninh cho đến khi nghỉ hưu. Có thể Hải Kỳ đã quên nhập hộ khẩu cắt từ Trường Đại học Sư phạm về vào sổ hộ khẩu gia đình, rồi quên mất ở đâu đó. Hoặc đã lại nhập lại vào Sổ hộ khẩu tập thể trường. Nhưng, dần dà tất cả các giáo viện đều lập gia đinh, có sổ hộ khẩu riêng hết. Rồi năm 1987, vợ Hải Kỳ phải đi lao động kiếm tiền ở Cộng hoà Dân chủ Đức 3 năm ròng:

Em đi góc bể chân trời
Tôi về nhặt lại những lời bỏ quên
Mùa đông rụng lá ưu phiền
Sang xuân có bớt nỗi niềm nhớ mong
biết là nhớ cũng bằng không
tôi ra cửa biển ngồi trông cánh buồm…

Nhà thơ phải vừa dạy học, làm thơ, vừa đóng vai “người mẹ” chăm nuôi hai cậu con trai, đầu tắt mặt tối chẳng để ý gì đến hộ khẩu hộ kheo nữa. Lâu ngày không còn ai để ý đến cuốn sổ hộ khẩu tập thể một thời “chúng ta” ấy nữa. Nó nằm ở tủ hồ sơ tài liệu nào cũng không ai biết mà tìm. Chế độ cung cấp tem phiếu rồi cũng mất dần, Hải Kỳ cũng không ai cắt chuyển đi đâu, nên vấn đề hộ khẩu đối với Hải Kỳ không còn quan trọng nữa. Mà Hải Kỳ cũng chẳng bao giờ hỏi mọi người hộ khẩu của mình nằm ở đâu, nên không ai biết mà tìm giùm. Hải Kỳ thì thích tự do, không muốn ràng buộc, bon chen, luồn cúi, thế là mất tăm cái tên trong sổ hộ khẩu cho đến giờ ! Cũng có lần Hải Kỳ nghĩ đến việc tìm cách để có tên mình trong hộ khẩu gia đình, thì bà Lý liền cười tuyên bố:”Không hộ khẩu mấy chục năm này có sao đâu , thôi nhập làm gì nữa !”

Viết những điều “không ai tin” về hộ khẩu nhà thơ Hải Kỳ lên báo, tôi muốn nói một điều tâm đắc: Hoá ra, đối với một số người như Hải Kỳ, không có hộ khẩu cũng không sao. Nhà thơ của chúng ta vẫn sống khoẻ, vẫn sinh con, sinh cháu, vẫn làm ra thơ say đắm lòng người. Cho nên các cơ quan chức năng nên có một cách quản lý hộ khẩu thế nào đó cho cực kỳ đơn giản, cực kỳ thuận tiện cho người dân. Đừng biến hộ khẩu thành nỗi sợ hãi , thành mạng sống của mỗi con người . Ấy mới là một chính thể “vì dân”, “do dân” mà ta hay nói.

Nhưng rồi tôi lại bảo Hải Kỳ rằng, cậu lên công an phường hoặc công an thành phố Đồng Hới, ở đó họ có cuốn sổ lưu hộ khẩu dày cộp. Đưa giấy nghỉ hưu, giấy kết hôn, rồi nhờ họ tra “từ điển” xem có tên mình thì cắt về hộ khẩu gia đình. Phải có tên trong hộ khẩu gia đình, chứ đến khi lên đại lão, đau bệnh nằm xuống, không có hộ trên khẩu dương gian thì dưới âm phủ cũng “không nhập hộ khẩu” được đâu ! Hải Kỳ cười :” Ừ nhỉ ! Gay thế à. Gay thế à…”. Rồi như nhớ ra điều gì hệ trọng, Hải Kỳ rưng rưng nước mắt :” Từ hơn 10 năm nay, mình đã viết vài thơ “Người phu mộ”, viết tặng những người phu đào huyệt ở nghĩa địa để chôn mình khi chết. Cậu nói đến nhập hộ khẩu âm phủ mình lại nhớ về họ. Chính họ sẽ cho mình nơi an nghỉ…

Bỗng nhớ lại như đã từ lâu lắm
Tôi nằm yên trong ruột đất quê huơng
Người phu mộ với bàn tay lạnh cóng
Đỡ cho tôi xuống nghĩa địa bên đường
Người phu mộ già nua hiện thân trường cửu
Tóc bạc phơ đổ bóng huyệt ban chiều
Tay run rẩy đào sâu ruột đất
Chôn lặng thầm bất hạnh tình yêu...

Và nghĩa địa bên đường tôi là người mới đến
Xưa sống nhiệt cuồng sướng khổ với buồn vui
Người phu mộ sẽ là em thương mến
Đắp cho tôi những xin chớ ngậm ngùi…

Đồng Hới- Huế, 6-2007

[Xvetta]

TÔI VÀ EM VỚI THIÊN AN

- Tặng Thanh Hà

Thông xanh huyền hoặc thông xanh
Như em huyền hoặc với anh giữa rừng
Gió chừng như cũng trẻ trung
Cứ mang phấn mịn mà tung với trời

Đi cùng anh nhé em ơi
Mà nghe thông hát suốt đồi Thiên An
Thông xanh như cũng mơ màng
Câu thơ em rắc phấn vàng gió bay

Chao ôi cây nối liền cây
Người sao chẳng biết cầm tay với người
Giữa rừng em với mình tôi
Lặng im giấu một Khoảng-Trời-Thiên -An

Đồi Thiên An 1980

( In trong Tuyển tập thơ lục bát Việt Nam)

[Xvetta]

[align=center]Tôi ra cửa biển

Em đi góc biển chân trời
Tôi về nhặt lại những lời bỏ quên
Mùa đông rụng lá ưu phiền
Sang xuân biết có nỗi niềm nhớ mong?

Biết là nhớ cũng bằng không
Tôi ra cửa biển ngồi trông cánh buồm
Tôi rơi vào cuối ngọn nồm
Em rơi vào cuối nỗi buồn của tôi

Nỗi buồn như tấm gương soi
Gặp em không gặp thì tôi gặp mình
Chẳng là như chỉ với kim
Chẳng là như bóng với hình ngày qua

Thì thôi xa thế đành xa
Em đi để đó cửa nhà vắng hoe
Mùa thu mặc áo gì kia
Áo tôi mặc sợi đầm đìa mưa ngâu.[/align]

[Xvetta]

ƠI BÓNG MÁT CỦA NGÀY THƠ DẠI

Hãy ngồi lại uống cùng nhau li nữa
Đường dù xa, trăng sáng ngại ngần chi
Rượu đầy trăng ánh vàng diệu vợi
Ta nhớ về sóng sánh những mùa thi

Ơi trường lớp tuổi học trò xa lắc
Mùa hè thơm như sóng nhạc ngân nga
Đi học sớm mẹ cha thường trách
Cây đã già bóng mát đứng chờ ta

Ta thảng thốt mỗi lần nghe trái rụng
Con sáo trong lồng nhớ tra đa nâu
Ơi bóng mát của ngày thơ dại
Có còn không khi nắng dội trên đầu

Giờ đã lớn bỗng nhớ về quá khứ
Tuổi học trò gội nắng tóc vàng hoe
Bao kỷ niệm nuôi lòng ta xanh mãi
Trên cánh chuồn chở nắng chớm thu kia

Hãy ngồi lại uống cùng nhau li nữa
Tuổi học trò ta giã biệt từ lâu
Ơi bóng mát của ngày thơ dại
Con sáo trong lồng nhớ trái đa nâu

[Xvetta]

Thêm một ngày

Thêm một ngày, tôi lại gặp nhiều thêm
Những thường nhật đến không còn để ý
Sợi tóc dài ra, ngắn vào sợi chỉ
May vá, cân đo, đong đếm của đời.

Thêm một ngày tôi lại gặp mình tôi
Tay dày thêm vết chai sần đá sỏi
Trán thời gian vạch đường cong dấu hỏi
Tờ lịch rơi như dấu trả lời.

Thêm một ngày tôi lại thấy vơi
Năm tháng riêng sống một lần, chỉ một
Thêm một ngày thấy dầy lên đến ngợp
Sáng và trưa, chiều và tối, rồi đêm.

Thêm một ngày tôi được gặp em
Thơ lại chín thêm một ngày, hái tặng
Thêm một ngày tôi sống cùng bè bạn
Có nụ cười và nước mắt trào theo.

Tôi sẽ nghèo đi biết bao nhiêu
Nếu không có sáng và chiều, vui với buồn, cười với khóc.
Là hai nửa cuộc đời rất thực
Thành một ngày tôi đến nhận vào tôi.

[Xvetta]

[align=center]
ĐỒNG VỌNG

Tôi ngờ ngợ tiếng cười em
Long lanh nắng sáng tôi quen thường ngày
Đến như đồng vọng đêm này
Ánh trăng khuyết tôi dại gây kiếm tìm
Tiếng cười ríu rit như chim
Lại nghe như chế nhạo mình ngu ngơ

*

Tôi xin đăng ký dại khờ
Để khôn ngoan chết bên bờ Sông Thương[/align]

[Xvetta]

NGƯỜI PHU MỘ

Bỗng nhớ lại như đã từ lâu lắm
Tôi nằm yên trong ruột đất quê huơng
Người phu mộ với bàn tay lạnh cóng
Đỡ cho tôi xuống nghĩa địa bên đường

*

Một nấm đất giống bao nghìn nấm khác
Không tuổi tên như một kẻ lạc loài
Hay như những bà con thân thiết
Nhìn đất thôi cũng đã nhận ra người

*

Bao dời đổi biến thiên lịch sử
Bao nắng mưa bạc trắng tháng cùng năm
Tôi nhận biết dưới tầng đất tối
Bởi hồn tôi linh cảm với trần gian

*

Và cuộc sống đời riêng tôi cũng thế
Niềm vui nỗi đau như mưa nắng theo mùa
Hứng từng giọt niềm vui không dễ
Dưới nắng hè khô khát ban trưa

*

Người phu mộ già nua hiện thân trường cửu
Tóc bạc phơ đổ bóng huyệt ban chiều
Tay run rẩy đào sâu ruột đất
Chôn lặng thầm bất hạnh tình yêu

*

Như ánh chôn vào bóng tối
Những vì sao vỡ chết tự trời cao
Trái tim dấu những điều không thể nói
Vào đất đen người phu mộ mới đào

*

Và nghĩa địa bên đường tôi là người mới đến
Xưa sống nhiệt cuồng sướng khổ với buồn vui
Người phu mộ sẽ là em thương mến
Đắp cho tôi những xin chớ ngậm ngùi.

[Xvetta]

CHIỀU SƠN CƯỚC

*

chiều nhớ về nhau em có hay
anh đi vào tận chốn rừng say
sơn nữ dẫu có nàng áo đỏ
trong chiều sương khói má hây hây

*

nâng vội cùng nhau ly rượu suông
gió ngàn thăm thẳm cánh chim buông
vào trong vô tận lòng đơn chiếc
một chấm xa vời như nụ hôn

*

bè bạn hát cười, anh lặng yên
chìm trong hoài niệm mắt em hiền
anh ngồi như đá người xưa tạc
để chảy tan trong giọt rượu mền

*

bóng em huyền ảo với Thiên An
lại hiện về đây rất dịu dàng
đăm đắm mắt buồn em khẽ hỏi
trong chiều sơn cước có ai sang


toangl_cntt sưu tầm