Cuốn sách của Pháp minh oan cho Hoàng Kế Viêm

[Doho]

25/06/2010 | 09:26:00

Ông Nguyễn Ngọc Trai ở Đồng Hới, Quảng Bình vừa phát hiện quyển sách “Một trang sử Hoàng Kế Viêm” của chính tác giả người Pháp Sogny viết năm 1943 mà nội dung là "chứng cứ" minh oan cho Hoàng Kế Viêm, một trọng thần triều đình nhà Nguyễn về nghi án "Người đi phủ dụ dân chúng hàng Pháp, chống lại phong trào Cần Vương."

Chính Sogny cho biết, ông Paul Pert, giữ chức toàn quyền Đông Dương đã có ý tưởng dùng tên tuổi của Hoàng Kế Viêm để phục vụ lợi ích của nước Pháp. Ông ta đã đối xử với Hoàng Kế Viêm một cách tôn kính và giao cho ông trọng trách bình định Quảng Bình với việc tấn phong cho ông quyền đại diện Hoàng Gia phủ dụ dân chúng tại đây. Họ đã lợi dụng tên tuổi và danh tiếng của ông để chống lại phong trào Cần Vương.

Thực chất chuyến đi phủ dụ ở Quảng Bình (kéo dài trong 5 tháng, từ tháng 2 đến tháng 6/1887) chẳng được gì, vì sự hàng phục của loạn quân chỉ là bề ngoài... Từ những việc làm đó, người Pháp đã không còn niềm tin đối với Hoàng Kế Viêm nữa.

Sau chuyến "phủ dụ" không đưa lại kết quả gì theo ý tưởng của người Pháp, năm 1887, Hoàng Kế Viêm bị triệu về đợi Chỉ sung vào Viện Cơ mật, nhưng ông đã kiên quyết xin được nghỉ hưu tại quê nhà. Điều đó cho thấy ông không bao giờ muốn phục vụ cho triều đình đã đầu hàng Pháp.

Hay trong bức điện của toàn quyền của Đông Dương từ Huế ngày 24/8/1887 đã cho biết: “Hoàng Kế Viêm đề nghị phải rút bỏ nhiều đồn bốt ở Quảng Bình như đồn Quán Bụt, Phù Việt, Lệ Kỳ... với lý do những đồn này đã quấy rầy nhân dân, bắt bớ, tra cung, tra tấn và treo cổ những người tình nghi.

Điều này chứng tỏ trong thời gian đi phủ dụ ông đã làm được nhiều điều có lợi cho dân, cho nước. Đối với những người của phong trào Cần Vương bị bắt như Đề Chít, Hoàng Kế Viêm đã can không nên xử tù (Đề Chít bị Bộ hình triều Đồng Khánh xử 10 năm khổ sai)...

Tháng 4/1884, Hoàng Kế Viêm cùng với đoàn quân trên đường về Huế, lúc đến làng Thủy Liên (Quảng Bình), triều đình đã ra lệnh ông ở lại đây để tránh trở ngại trong lúc bàn thảo thương thuyết hòa bình. Sogny cũng viết: “Ông Hoàng Kế Viêm muốn giữ mãi là chính mình, không để cho tính cách và cuộc sống bị tổn thương bởi bất kỳ sự nhượng bộ nào.”

Thái độ bất hợp tác còn thể hiện khi ông tới Tòa Công sứ ở Huế, Paul Bert đã ra lệnh tặng ông một chiếc xe, ông đã lánh đi ngay lập tức. Ông còn nói thêm rằng “Nó không hợp, không có sự bổ dụng nào cả, xét vai trò mới mà tôi sẽ giữ, tôi tự làm mình yếu đi dưới mắt người dân An Nam khi xuất hiện như là người phục tùng các ông."

Sogny không giấu lòng cảm phục Hoàng Kế Viêm khi viết rằng “Ông xứng đáng được đánh giá là con người của phẩm giá, cao cả... ông thích mộc mạc của những thuần phong mỹ tục và cuộc sống ít xa hoa. Sau một sự nghiệp dài và đầy sóng gió và dù được bao bọc bởi những vinh quang, nhưng những vinh quang, vẻ vang, vị công hầu vĩ đại này không hề giảm sút ý chí, ông đã tự tạo cho mình sự vô tư và tình yêu thương đối với dân tộc..."

Vốn là linh hồn của cuộc kháng chiến chống Pháp trong cả một thời gian dài, nhưng về cuối đời, ông lại mang nỗi oan là "người đi phủ dụ dân chúng hàng Pháp." Thực ra, đây là âm mưu rất thâm độc của thực dân Pháp nhưng vẫn không đánh lừa được người dân yêu nước. Khi Hoàng Kế Viêm mất, nhiều nhân vật yêu nước đã về đưa tiễn ông.

Trong bài viếng Hoàng Kế Viêm, Đào Tấn đã viết: “... Thức giấc núi xưa người chẳng thấy/Trên sông vắng bóng non cao...” Ở Quảng Bình, người dân đã lập đền thờ Hoàng Kế Viêm và dành cho ông tình cảm quý trọng. Những dẫn chứng trên cho thấy Hoàng Kế Viêm không phải là người đi phủ dụ dân chúng đầu hàng Pháp, chống lại phong trào yêu nước Cần Vương.

Ông Lê Hồng Phi, Giám đốc Sở Văn Hóa Thể thao và du lịch tỉnh Quảng Bình cho biết, Hoàng Kế Viêm với công lao to lớn, chủ trì phe chống Pháp thì không thể có chuyện phủ dụ chiêu hàng phong trào Cần Vương. Cũng chưa thấy có tài liệu nào viết ông Hoàng Kế Viêm đàn áp phong trào kháng Pháp.

Theo ông Phi: "Muốn đánh giá thực chất việc đi phủ dụ của Hoàng Kế Viêm, chúng ta cần xem xét việc làm của ông, đó là kết quả chuyến đi đã làm lợi cho dân, cho phong trào Cần Vương, tên tuổi của ông có phục vụ gì cho thực dân Pháp không."

Ông Phi, cho biết thêm với việc phát hiện tác phẩm "Một trang sử Hoàng Kế Viêm" của tác giả Sogny, sắp tới, Quảng Bình sẽ tổ chức hội thảo để đánh giá lại công lao của Hoàng Kế Viêm./.

Trịnh Duy Hưng (TTXVN/Vietnam+)

[Doho]

Hoàng Kế Viêm-Bách khoa toàn thư mở Wikipedia


Hoàng Kế Viêm tên thật là Hoàng Tá Viêm (1820-1909), tự Nhật Trường, hiệu Tùng An, là phò mã và là một danh tướng nhà Nguyễn trong lịch sử Việt Nam.

Tiểu sử

Hoàng Kế Viêm người làng Văn La, tổng Văn Đại, huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình. Ông là con của Hoàng Kim Xán, Bố chánh tỉnh Khánh Hòa. Sau khi Hoàng Kế Viêm thi đỗ cử nhân vào năm 1843 thời vua Minh Mạng, ông được bổ Tư vụ, hàm Quang Lộc tự khanh.

Ông kết duyên với con gái thứ năm của vua Minh Mạng là công chúa Hương La, nhưng chẳng bao lâu thì vợ mất.

Đời Thiệu Trị, năm 1846, ông làm Lang trung Bộ Lại. Đến thời Tự Đức (năm 1850), mẹ mất, ông đang ở quê chịu tang thì được chiếu triệu về kinh, sung chức Án sát tỉnh Ninh Bình (1852). Năm 1854, ông thăng Bố chính Thanh Hóa, Bố chánh kiêm Tuần phủ Hưng Yên (1859), Tổng đốc An Tịnh (1863). Suốt thời gian trên, ông có công trị an, mở mang kinh tế, thủy lợi...

Năm cuối thập niên 1860, dư đảng của Thái Bình Thiên quốc là Ngô Côn chạy tràn sang miền Bắc Việt Nam. Đầu tiên, họ xin hàng, sau đem quân đi cướp phá các tỉnh. Quan quân đánh mãi không được mà còn mất nhiều binh tướng, buộc triều đình nhà Nguyễn phải nhờ quân nhà Thanh phối hợp để tiễu trừ. Đến khi Ngô Côn bị giết, các dư đảng là: Hoàng Sùng Anh (hiệu Cờ vàng), Lưu Vĩnh Phúc (hiệu Cờ đen), Bàn văn Nhị-Lương văn Lợi (hiệu Cờ trắng); vẫn thường quấy nhiễu ở mạn Tuyên Quang, Thái Nguyên, làm quan quân nhà Nguyễn hết sức vất vả.

Đến khi đảng cướp người Tàu là Tô Tứ nổi lên, cướp thành Lạng Sơn, bắt giết Tổng thống quân vụ Bắc Kỳ là Đoàn Thọ, triều đình Huế bèn phái Hoàng kế Viêm ra làm Lạng-Bình-Ninh-Thái Thống đốc quân vụ đại thần (1870), để hiệp với lực lượng của Tán tương Tôn Thất Thuyết cùng lo việc đánh dẹp.

Qua tháng Tư năm sau (1871), Tự Đức lại sai quan Hình bộ thượng thư là Lê Tuấn làm chức Khâm sai thị sự đến hỗ trợ ông. Hoàng Kế Viêm vừa đánh vừa dụ hàng, thu phục được Lưu Vĩnh Phúc, đánh tan quân Cờ trắng và Cờ vàng. Hoàng Sùng Anh cũng bị quân Cờ đen truy lùng và giết chết khi trốn chạy. Nhờ công lao này, Hoàng Kế Viêm được phong Đại học sĩ lãnh Tổng thống Tam Tuyên, sung Tiết chế quân vụ miền Bắc.

Vì đất Bắc Kỳ luôn có loạn, năm Canh Thìn (1880) triều đình đặt ra Lạng Giang đạo và Đoan Hùng đạo, rồi sai hai viên Tĩnh biên phó sứ là Trương Quang Đản đóng ở Lạng Giang và Nguyễn Hữu Độ đóng ở Đoan Hùng. Phong cho Hoàng Kế Viêm là Tĩnh biên sứ, kiêm cả hai đạo.

Khi quân Pháp xâm chiếm Đại Nam, Hoàng Kế Viêm đứng về phe chủ chiến. Năm 1873, Đại úy hải quân Pháp Francis Garnier đem quân theo sông Hồng lên chiếm thành Hà Nội và sửa soạn đánh các tỉnh khác ở đồng bằng sông Hồng. Hoàng Kế Viêm liền được cử làm Tiết chế Bắc Kỳ quân vụ (chức vụ quân sự cao cấp nhất tại Bắc Kỳ) để đôn đốc các nơi lo việc chống ngăn.

Ngày 21 tháng 11 âm lịch năm đó, ông và Lưu Vĩnh Phúc cùng tổ chức mai phục và đã giết chết được F.Garnier tại Ô Cầu Giấy[1].

Năm 1883, đến lượt Đại tá hải quân Pháp Henri Rivière đánh và chiếm được thành Hà Nội, song cũng lại bị quân của Hoàng Kế Viêm và Lưu Vĩnh Phúc giết chết tại Ô Cầu Giấy ngày 19 tháng 5 năm 1883.

Năm 1884, triều đình ký Hòa ước Giáp Thân (1884) với Pháp. Sau đó, vua Kiến Phúc đã ra lệnh cho Hoàng Kế Viêm lúc đó đang đóng ở Sơn Tây rút quân về Huế, nhưng ông không tuân lệnh, vẫn ở lại phối hợp với quân Thanh đánh Pháp. Mãi đến khi Sơn Tây và Hưng Hóa thất thủ, ông mới chịu về Huế, nhưng cương quyết không hợp tác với phe chủ hòa.

Năm 1884, ông được phong làm Thái tử Thiếu bảo, Cơ mật viên Đại thần. Chẳng bao lâu ông xin về trí sĩ nhưng không được, mãi đến đời vua Thành Thái, năm 1889, ông mới được nghỉ hưu, về quê sống đến khi mất (1909), thọ 89 tuổi.

Tác phẩm

Hoàng Kế Viêm là tác giả của một số tác phẩm có giá trị về văn học, lịch sử.

* Phê thị trần hoàn: Ghi chép về đời Tự Đức.
* Tiên công sự tích biệt lục: Ghi lại thân thế và sự nghiệp của cha ông.
* Khổn y lục: Ghi lại tiểu sử công chúa Hương La, vợ ông.
* Bát tiên công gia huấn từ: Ghi lời dạy con cái theo di cảo của thân phụ ông.
* Chi chi thi thảo
* Vân vân văn tập
* An phủ trấp lược

Nhận xét

Trong Bắc Kỳ tấu nghị gửi lên vua Tự Đức ngày 20 tháng 6 năm (1873), Phụ chính Nguyễn Văn Tường đã nhận xét về Hoàng Kế Viêm như sau: Hoàng Kế Viêm bản chất rất bao dung, vốn có tài lâm cơ đoán định, lay chuyển chẳng dời, được xem là một tay đảm đương vậy...[2].

Nói về Ông Ích Khiêm, nhà văn Phan Khôi có nhắc lại câu:

"Nước Nam có bốn anh hùng;
Tường gian, Viêm láo, Khiêm khùng, Thuyết ngu!"[3]

Bàn luận về đôi câu này PGS. TS. Đỗ Bang viết: Sau ngày kinh đô thất thủ, phe thân Pháp và tay sai nắm quyền, các vị này thất thế bị rơi vào thế đối lập chống lại triều đình...Danh dự của các ông bị bôi nhọ, xuyên tạc ngay tại Huế...bia miệng độc ác và nghịch lý nhất là khi đem sự nghiệp của các ông ra làm điều giễu cợt...[4].

Tuy Hoàng Kế Viêm và Lưu Vĩnh Phúc đã từng gắn bó với nhau trong nhiều trận chiến, nhưng sự kết hợp của hai ông có đôi khi không được tốt, mà trận Pháp đánh thành Sơn Tây là một ví dụ. Sau trận này, GS. Trần Văn Giàu có lời phê rằng:

Hoàng Tá Viêm đóng đại quân ở Vân Chủng, tiếng là để làm thế ỷ đốc cho Lưu Vĩnh Phúc, mà tới việc thì chẳng đánh chác gì cả và không tiếp viện cho Lưu. Khi Lưu lui quân về Hưng Hóa, Hoàng Tá Viêm cũng đưa quân về đóng ở Thục Luyện (Phú Thọ)[5].

Thơ tưởng niệm

Khi ông mất, nhà soạn tuồng Đào Tấn có bài thơ tưởng niệm như sau:

Tặng Tướng quân Hoàng Kế Viêm

Trong quân không rượu để khuyên sầu
Bến Cát đành cam phụ cặp bầu
Nam Bắc bao năm dong ruổi ngựa,
Quan hà muôn thuở tiễn đưa nhau
Gió hiu nâng gối tan buồn vặc
Trăng lụa xuyên rèm tỉnh mộng thu
Thức giấc, núi xưa người chẳng thấy
Trên sông sáng sớm bóng non cao[6].

Chú thích

1. ^ Ngày F. Garnier chết ghi theo sách Hỏi đáp Lịch sử Việt Nam (tập 4), Nxb Trẻ, 2007, tr.160. Có sách ghi ngày 22 tháng 11 năm 1873.
2. ^ Trích Bắc Kỳ tấu nghị, in trong Nguyễn Văn Tường, cuộc đời và lời giải, PGS. TS. Đỗ Bang chủ biên, Nxb VHTT, 2007, tr. 37.
3. ^ Lược theo [1]
4. ^ Nguyễn Văn Tường, cuộc đời và lời giải, PGS. TS. Đỗ Bang chủ biên, Nxb VHTT, 2007, tr. 12.
5. ^ Trần Văn Giàu, Tổng tập (phần I, tr. 370). Xem chi tiết ở trang Pháp đánh thành Sơn Tây và trận Pháp đánh thành Hưng Hóa.
6. ^ Chép theo Nguyễn Q. Thắng-Nguyễn Bá Thế, Từ điển Nhân vật lịch sử Việt Nam, NXB KHXH, Hà Nội, 1992, tr.240.

[Hafini]

Giờ thì mình mới hiểu vì sao trước đây trong các SGK Lịch sử chỉ nhắc đến Lưu Vĩnh Phúc chứ không hề đề cập đến HKV...mặc dù công lao của ông có thể nói hơn nhiều so với Cờ đen LVP...từ nay suy nghĩ sẽ khác rồi nhé...Hi vọng sẽ có sự điều chỉnh cho đúng với lịch sử...

[Doho]

Hội thảo đánh giá vai trò Hoàng Kế Viêm

TT - Ngày 7-9, Sở Văn hóa - thể thao & du lịch, Hội Di sản văn hóa VN tỉnh Quảng Bình tổ chức hội thảo “Hoàng Kế Viêm trong tiến trình lịch sử cận đại VN”.

Hội thảo được tổ chức nhằm đánh giá vai trò của Hoàng Kế Viêm trong lịch sử VN, sau những “dị nghị”, quy kết cho rằng ông đã đàn áp phong trào Cần vương của những người yêu nước, bán nước cầu vinh...

Hoàng Kế Viêm (1820-1909) người làng Văn La, xã Lương Ninh (Quảng Ninh, Quảng Bình), là con của thượng thư bộ hình Hoàng Kim Xán, phò mã của vua Minh Mạng, Trấn Bắc đại tướng quân, Tam Tuyên quân thứ thống đốc đại thần... dưới triều nhà Nguyễn.

Tại hội thảo, 22 tham luận của các nhà sử học, nhà nghiên cứu lịch sử, văn hóa đều khẳng định Hoàng Kế Viêm là nhân vật có vai trò tích cực đối với việc chống Pháp, đặc biệt là về hoạt động tiễu trừ các đảng giặc Cờ Đen, Cờ Vàng, Cờ Trắng và kháng Pháp (1870-1884). Trong đó nổi bật là từng chỉ đạo đánh thắng Pháp hai trận ở Ô Cầu Giấy, giết chết tại chỗ hai sĩ quan Francis Garnier và Henri Rivière.

Nhà giáo nhân dân, giáo sư sử học Đinh Xuân Lâm - phó chủ tịch Hội Khoa học lịch sử VN - khẳng định: “Hoàng Kế Viêm là một vị văn thân sĩ phu có tinh thần yêu nước chống Pháp quyết liệt, có lòng thương dân sâu sắc, trước sau có những cách ứng xử, đối phó thích hợp. Đối với kẻ thù là một sự chống đối quyết liệt, trước sau không hợp tác. Là một nhân vật tích cực trong bối cảnh nước ta vào cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20, có những đóng góp to lớn về các mặt chính trị, quân sự, văn hóa, xã hội trong thời kỳ nửa sau thế kỷ 19 sang những năm đầu thế kỷ 20”.

Hội thảo khẳng định Hoàng Kế Viêm xứng đáng được tôn vinh là một danh tướng yêu nước, một nhân cách lớn của dân tộc thời ly loạn cuối thế kỷ 19.

LAM GIANG