Phát hiện quần thể Bách xanh lớn ở Phong Nha-Kẻ Bàng

[ongnghe]

Phát hiện quần thể Bách xanh lớn ở Phong Nha-Kẻ Bàng

Một quần thể rừng Bách xanh (Calocedrus rupestris) mọc trên núi đá vôi vừa được các nhà khoa học phát hiện tại Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng (Quảng Bình).
Giáo sư Leonid Avereyanov, Viện thực vật Khamarop của Nga, giáo sư Phan Kế Lộc, Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh học Việt Nam và cán bộ Trung tâm nghiên cứu khoa học và cứu hộ-Vườn Quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng đã phát hiện quần thể rừng Bách xanh nguyên sinh này trong quá trình điều tra, khảo sát tại khu vực.

Theo các nhà khoa học, đây được coi là quần thể Bách xanh nguyên sinh lớn nhất còn lại ở Việt Nam, được xác định tồn tại trên 500 năm tuổi.

Bách xanh là loài cây quý hiếm của rừng Việt Nam sinh sống trên núi đá vôi ở độ cao 700-1000 mét. Rừng Bách xanh ở Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng được phân bố trên phạm vi rộng hơn 2.400ha, là khu rừng có ý nghĩa rất quan trọng về giá trị bảo tồn trên toàn cầu.

Phong Nha-Kẻ Bàng là khu bảo tồn có độ che phủ và tỷ lệ rừng nguyên sinh lớn nhất trong các khu bảo tồn thiên nhiên ở Việt Nam. Độ che phủ của rừng ở đây đã đạt 93,57%; trong đó, diện tích rừng nguyên sinh đạt trên 83,74%.

Đặc biệt, ở Phong Nha-Kẻ Bàng còn tồn tại kiểu rừng kín thường xanh nhiệt đới trên núi đá vôi ở độ cao trên 700 mét với tổng diện tích hơn 22.500ha. Đây là kiểu rừng độc đáo nhất ở Việt Nam và thế giới, trong đó, rừng Bách xanh được xác định là loài mới và đặc hữu trên núi đá vôi của Việt Nam, được coi là kiểu rừng duy nhất trên thế giới./.

Theo TTXVN
(nguồn: http://www.quangbinh.gov.vn/3cms/?cmd=1 ... 3266987223)

[QuynhQB]

Hic hic hổm rày dịch một tệp tài liệu về Bách xanh này sang tiếng Tây. Đuối luôn á.
Add thêm ít thông tin về Bách xanh ở Phong Nha nè:

MỘT SỐ DẪN LIỆU VỀ ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI CỦA LOÀI BÁCH XANH NÚI ĐÁ TẠI PHONG NHA - KẺ BÀNG
Lê Thị Diên, Đỗ Xuân Cẩm - Trường ĐH Nông Lâm Huế
Trần Trung Dũng - Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng
(Le Thi Dien, Do Xuan Cam, Tran Trung Dung (2007). The indicators of physiological characteristics of Calocedrus macrolepus growing on stone mountains at Phong Nha - Ke Bang Nature Reserve, Quang Binh province. Science & Technology Journal of Agriculture & Rural Development, No 10+11, page 38 - page 40)

1. ĐẶT VẤN ĐỀ
Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng (PN- KB) là khu địa lý rất đa dạng với nhiều cảnh đẹp trải rộng tới 65 km, bao gồm các hang động và sông ngầm. Khu bảo tồn được bao phủ bởi rừng nhiệt đới, với sự đa dạng sinh học cao và có nhiều loài động, thực vật đặc hữu. Trong một thời gian ngắn, Trung tâm nghiên cứu khoa học và cứu hộ động vật hoang dã của Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng đã liên tiếp phát hiện ra những bí mật của thế giới động - thực vật có ý nghĩa rất lớn về mặt khoa học, trong đó điều có ý nghĩa nhất là việc tìm ra quần thể Bách xanh núi đá lớn chưa từng thấy. Đây là loài cây đặc hữu chỉ có ở Việt Nam, vì trên thế giới chỉ có ba loài Bách xanh được nhận diện.
Quần thể Bách xanh trên núi đá vôi ở Phong Nha – Kẻ Bàng được phát hiện vào năm 2004, bước đầu được các chuyên gia thực vật học trong và ngoài nước xác định là Bách xanh núi đá, với tên khoa học là Calocedrus rupestris Aver, thuộc họ Hoàng đàn - Cupressaceae. Nhưng đó mới chỉ là những phỏng đoán dựa vào kinh nghiệm, ngoài ra chưa có thông tin nào được công bố. Chính vì vậy, việc mô tả chính xác đặc điểm hình thái của loài cây này sẽ là cơ sở quan trọng để định loại tên khoa học, một việc làm cần thiết và có ý nghĩa không chỉ cho khoa học mà còn riêng cho Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng.
2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Phương pháp được áp dụng là quan sát, mô tả, chụp hình và vẽ mô phỏng hình thái: Thân – Lá – Nụ chồi – Nón đực, Nón cái,… Thu thập các thông tin về kích thước, màu sắc, các đặc điểm phân biệt chúng với các loài khác trong họ (Cupressaceae). Các đặc điểm vật hậu học như thời kỳ ra nón được ghi chép qua 3 thời kỳ: bắt đầu, thịnh hành và ngừng. Điểm quan sát được đặt tại ô tiêu chuẩn có tọa độ địa lý 170 24,247’ N – 1060 13,237’ E. Đối tượng quan sát là quần thể Bách xanh trên núi đá chưa bị tác động. Thời kỳ theo dõi từ tháng 2 năm 2006 đến tháng 11 năm 2006 (trùng với thời kỳ ra nón của loài Bách xanh ở đây).
3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
Trong quá trình điều tra thu thập mẫu, qua phân tích so sánh với một số loài Bách xanh khác, đặc biệt là loài Bách xanh núi đá tìm thấy ở gần làng Nà Bồ thuộc xã Liêm Thủy, huyện Na Rì, ở phía Nam của tỉnh Bắc Cạn [1], chúng tôi thấy loài Bách xanh ở đây mang nhiều đặc điểm rất khác.
- Bách xanh núi đá phân biệt rõ với loài được tìm thấy ở Bắc Cạn ở kích thước và hình dạng nón. Nón đực ở đây có kích thước to lớn hơn nhiều, nhưng về hình dạng thì chưa thấy khác biệt mấy. Nón cái phân biệt rõ bởi kích thước lớn hơn 2–3 lần và cuống nón rất dài.
- So với Bách vàng - Xanthocyparis vietnamensis (cũng là loài sống trên núi đá vôi), Bách xanh núi đá Phong Nha - Kẻ Bàng có hình dạng lá đồng nhất trên các loại cành, trong lúc ở Bách vàng, cành mang nón có lá hình kim, cành dinh dưỡng có lá hình vảy.
- So với Bách xanh - Calocedrus macrolepis, Bách xanh núi đá Phong Nha - Kẻ Bàng có chóp lá tù và rộng, trong lúc ở Bách xanh - Calocedrus macrolepis có chóp lá nhọn và thu hẹp dần. Ngoài ra, có thể dễ dàng phân biệt qua kích thước và hình dạng của hạt.
- So với Bách xanh núi đá - Calocedrus rupestris, nón cái của Bách xanh núi đá Phong Nha - Kẻ bàng có cuống dài gấp đôi.
* Sau đây là các đặc điểm hình thái và sinh học của loài Bách xanh núi đá Phong Nha - Kẻ Bàng chúng tôi điều tra được ở hiện trường:
Đây là loài cây gỗ lớn thường xanh, chiều cao cây có thể đạt tới trên 30m, đường kính thân đạt tới hơn 1m. Tán tròn, rộng có hình dạng rất đẹp. Các cành nhỏ xếp trên một mặt phẳng, dàn trải và lớn dần, dẹt, các đốt cành nhau khá rõ.
Lá dạng đốt, chóp lá tù hoặc tù rộng. Lá non được hình thành từ chóp lá, mỗi chóp lá có thể hình thành một hoặc hai lá non mới, dàn trải và lớn dần, kích thước lá khoảng 2,5–4,5mm3–5mm. Lá dẹt và lớn dần, thường thấy ở cây con kích thước lá lớn hơn cây trưởng thành.
Nón đơn tính cùng gốc, nón cái mọc đầu cành, nón đực có thể mọc đầu cành hoặc ở nách lá. Hình thái nón đực, nón cái phân biệt nhau rất rõ. Kết quả thu thập từ các đợt điều tra cho thấy thời gian bắt đầu ra nón vào đầu tháng 2 và kết thúc vào khoảng tháng 4, thời điểm thịnh hành nhất vào khoảng cuối tháng 2 đến đầu tháng 3. Thời gian tồn tại của nón đực rất ngắn, khoảng 15–20 ngày. Nón cái chín vào cuối tháng 10 đầu tháng 11. Nón đực và nón cái phân biệt nhau rất rõ.
Nón đực khi chín có màu đỏ hồng, kích thước tại thời kỳ nón chín (kích thước lớn nhất) đo được từ 6–8,5mm  1,5–2,5 mm. Hình dạng nón rất giống nón Thông, các vảy (lá tiểu bào tử) đính xung quanh một trục hóa gỗ. Mỗi nón mang từ 18–20 vảy hình trái tim, mỗi vảy mang từ 2–5 bao phấn hình tròn hoặc hình bầu dục. Trong mỗi bao phấn chứa vô số các hạt phấn rất nhỏ, khi chín bao phấn nứt đôi ra và tung hạt phấn bay ra ngoài. Thời gian tồn tại của nón đực khoảng từ 15–20 ngày, sau khi chín và tung phấn, nón đực khô và rời khỏi cành.
Nón cái màu xanh, kích thước tương đối lớn so với các loài khác trong cùng họ: 14-18mm9–12mm, với cuống nón rất dài: 8–10,5mm, có khoảng 20–22 vảy tù. Vảy có hình dạng gần giống với vảy ở nón đực nhưng kích thước nhỏ hơn, chóp nhọn, lõm sâu vào trong và xếp với nhau rất chặt. Quả nón chín tách làm 3 phần, hai mảnh bên và phần giữa, mỗi bên mang 2 hạt có cánh xếp song song và cánh chồng khít lên nhau. Khi non, hạt có màu xanh và khi chín hạt có màu cánh gián. Kích thước hạt 3,5–4 mm  5,5–8 mm và nếu tính cả phần cánh hạt thì kích thước của nó lên tới 5–6 mm  9–12 mm. Đây là một điều kiện thuận lợi cho sự phát tán hạt nhờ gió.
Đây là loài cây có khả năng cho nhựa giống như các loài cây cho tinh dầu khác, do vỏ có nhiều ống dẫn nhựa lớn, nhựa có mùi tinh dầu xá xị rất thơm, rất có giá trị. Gỗ màu vàng nhạt, vân có màu vàng nâu, gỗ rất cứng và chứa nhiều tinh dầu.
4. KẾT LUẬN
Quần thể Bách xanh trên núi đá vôi là một phát hiện mang tính khoa học rất có ý nghĩa trong công tác bảo tồn nguồn gen và bảo tồn đa dạng sinh học tại Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng. Đây là phát hiện mới được rất nhiều nhà khoa học trong và ngoài nước quan tâm. Tuy nhiên cho đến nay vẫn chưa có thông tin nghiên cứu nào mang tính chuyên sâu về quần thể Bách xanh trên núi đá này được công bố.
Qua kết quả nghiên cứu, so sánh với một số loài khác trong họ Hoàng đàn (Cupressaceae) chúng tôi thấy đây là một loài hoàn toàn mới và cũng là một phát hiện mới nhất về loài cây này kể từ trước đến nay. Với những dẫn liệu hình thái, nhất là hình thái cơ quan sinh dục vừa nêu, chúng tôi thấy rằng cần xem xét lại tên Latin Calocedrus rupestris Aver đã được một số nhà khoa học đặt cho loài cây này. Bởi lẽ rằng, hình thái nón của loài này cũng không hoàn toàn trùng khớp với loài Bách ở Phong Nha-Kẻ bàng. Từ nghiên cứu thực tiễn, chúng tôi kiến nghị có thể đặt tên cho loài mới này là: Bách xanh Việt Nam (Calocedrus vietnamensis).

[Rec]

Cám ơn QuynhQB, một bài báo vừa giá trị về nội dung vừa nóng hổi của tính thời sự. Mình đã đưa nó ra homepage ở đây.. Nếu O có bản quyền English version thì tặng QBO luôn đi. Mục đích cuối cùng là quảng bá PN-KB với những giá trị di sản của nó mà (còn bài báo khoa học thì các tác giả cũng đã công bố trên các tạp chí chuyên ngành)