Xin nêu ra vài con số về xuất khẩu thuỷ sản ở Quảng Bình trong bốn năm trở lại đây: Năm 2002, kim ngạch xuất khẩu cả tỉnh đạt 7,5 triệu USD, năm 2003 giảm xuống còn 4 triệu, năm 2004 3,2 triệu USD, và đến năm ngoái chỉ còn 2,7 triệu USD. Kim ngạch xuất khẩu giảm đã phản ánh những yếu kém thật sự đáng lo ngại.

Trước hết, hãy bắt đầu từ chủ trương đầu tư. Năm 2002, Quảng Bình bỏ ra một nguồn vốn khá lớn xây dựng mới và nâng cấp cùng một lúc 3 đơn vị chế biến thuỷ sản xuất khẩu với tổng công suất 2500 tấn sản phẩm mỗi năm. Đó là: Nhà máy Chế biến thuỷ sản xuất khẩu Sông Gianh, vốn đầu tư 22 tỷ đồng; Xí nghiệp Xuất khẩu Nông thuỷ sản Quảng Bình vốn đầu tư hơn 20 tỷ đồng với hệ thống cấp đông nhanh. Nhà máy Cổ phần Chế biến thuỷ sản Đồng Hới cũng lắp đặt thêm một số dây chuyền mới. Mạnh dạn tập trung nguồn vốn, để hiện đại hoá công nghiệp chế biến thuỷ sản nhằm đẩy mạnh xuất khẩu là một chủ trương đúng của tỉnh Quảng Bình.

Hàng chục tỷ đồng đầu tư nhưng không đồng bộ, thiếu hợp lý

Thế nhưng khi triển khai, cấp thực hiện đã mắc nhiều sai lầm làm hỏng chủ trương này. Đầu tư hàng chục tỷ đồng, mua sắm máy móc thiết bị hiện đại công nghệ tiên tiến nhưng lại vừa không đồng bộ vừa không hợp lý. Cụ thể như, Xí nghiệp Xuất khẩu Thuỷ sản Quảng Bình trang bị hệ thống cấp đông nhanh theo công nghệ IQF chế biến mặt hàng thuỷ sản cao cấp. Muốn đưa công nghệ IQF vào sản xuất kinh doanh, thì ngoài trang bị hệ thống cấp đông nhanh phải có những trang thiết bị làm ra sản phẩm mới. Xí nghiệp Xuất khẩu Thuỷ sản Quảng Bình lại thiếu thiết bị làm ra sản phẩm mới. Vì vậy, hệ thống cấp đông nhanh của Xí nghiệp vận hành giống như thiết bị cấp đông chậm là tủ đông gió, hầm đông gió và tủ đông tiếp xúc để chế biến những mặt hàng chất lượng yếu, giá thành cao rất khó cạnh tranh trên thị trường xuất khẩu. Hai nhà máy Chế biến Thuỷ sản xuất khẩu Sông Gianh và Nhà máy Cổ phần chế biến thuỷ sản Đồng Hới cũng lâm vào tình trạng như Xí nghiệp Xuất khẩu Thuỷ sản Quảng Bình. Chẳng những trang thiết bị máy móc đầu tư không phát huy hiệu quả, mà 3 doanh nghiệp này quanh năm lao đao về nguyên liệu. Điều này thật khó tin khi Quảng Bình có nguồn lợi thuỷ sản khá dồi dào, sản lượng khai thác và nuôi trồng thuỷ sản hàng năm vào khoảng 30 ngàn tấn. Nguyên nhân là do lực lượng làm dịch vụ thu mua non kém, lại thường xuyên thiếu vốn, chỉ mua được khoảng 10% tổng sản lượng khai thác nuôi trồng thuỷ sản trên địa bàn đưa vào chế biến. Vì vậy cả 3 doanh nghiệp hoạt động cầm chừng, sản xuất chưa bao giờ vượt quá một nửa công suất theo thiết kế. Khó khăn chồng chất khó khăn, sức đuối dần, cơ chế thị trường khắc nghiệt, chế biến thuỷ sản Quảng Bình thêm sa sút, năm sau kém hơn năm trước. Năm ngoái sản lượng chế biến thuỷ sản tính gộp tất thảy “thượng vàng hạ cám” mới đạt khoảng hơn 1.800 tấn, trong đó xuất khẩu gần một nửa. Riêng Nhà máy Chế biến thuỷ sản xuất khẩu Sông Gianh, sản phẩm xuất khẩu bằng 4% sản lượng chế biến.

Giữa lúc Nhà máy Chế biến Thuỷ sản Xuất khẩu Sông Gianh và Xí nghiệp xuất khẩu nông thuỷ sản Quảng Bình bị thua lỗ nặng, thì năm 2004, vin lý do đảm bảo nguồn nguyên liệu duy trì sản xuất, UBND tỉnh Quảng Bình đồng ý bảo lãnh cho Công ty Kinh doanh tổng hợp vay 15 tỷ đồng, đầu tư khu nuôi tôm công nghiệp rộng 17 ha. Thấy tỉnh bật “đèn xanh” Công ty Sông Gianh cũng bỏ ra hàng chục tỷ đồng thả xuống 93 ha mặt nước nuôi tôm công nghiệp. Tiền bạc ồ ạt đổ vào nuôi tôm nhưng năng lực quản lý và trình độ kỹ thuật, tay nghề hạn chế làm cho tình hình chế biến thuỷ sản Quảng Bình thêm điêu đứng, nợ lương công nhân kéo dài, nợ vay ngân hàng như “Chúa Chổm”.

Nhiều cố gắng nhằm tháo gỡ…

Cũng đã thấy bức tranh xuất khẩu không mấy sáng sủa, UBND tỉnh Quảng Bình ban hành quy chế thưởng xuất khẩu, hỗ trợ tiếp thị, xúc tiến triển lãm, mở hội nghị hội chợ khách hàng, tham quan tại nước ngoài nhằm vực dậy ngành thuỷ sản địa phương. Năm 2004, tỉnh tổ chức 2 chuyến đi sang Thái Lan học tập kinh nghiệm chế biến thuỷ sản xuất khẩu. Năm ngoái, ngân sách tỉnh tiếp tục chi 50 triệu đồng đưa đoàn cán bộ đi Trung Quốc nghiên cứu mở rộng thị trường. Trong những chuyến đi ấy, thành phần chủ yếu là lãnh đạo tỉnh và các Sở, ban ngành. Kết quả học tập nghiên cứu đến đâu thì chưa rõ, chỉ biết thực tại, 2 trong số 3 nhà máy chế biến thuỷ sản xuất khẩu phải ngừng sản xuất, còn 1 nhà máy hoạt động cầm chừng chờ di dời.

Hiện tại, Quảng Bình đang phải giải quyết hậu quả làm ăn thua lỗ cho 3 doanh nghiệp chế biến nhưng dựa vào “tiềm năng” thế mạnh, tỉnh vẫn xác định Thuỷ sản là ngành kinh tế mũi nhọn, chương trình nuôi và chế biến thuỷ sản xuất khẩu là một trong 4 chương trình kinh tế trọng điểm. Tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2010, kim ngạch xuất khẩu thuỷ sản đạt 20 triệu USD (?!!).

Việc hoạch định đường hướng phát triển, mục tiêu phấn đấu cho ngành Thuỷ sản Quảng Bình không khó, điều cốt lõi là thực hiện như thế nào để đạt được hiệu quả. Tình trạng làm ăn đổ vỡ của các doanh nghiệp chế biến thuỷ sản ở Quảng Bình thời gian qua cần phải khắc phục nhanh chóng và nghiêm túc rút kinh nghiệm. Ngoài hàng loạt giải pháp về vốn, thị trường, nguyên liệu, sắp xếp lại doanh nghiệp thì Quảng Bình cần chú trọng hơn nữa công tác đào tạo nguồn nhân lực, tổ chức bộ máy, bố trí cán bộ hợp lý, đúng chuyên môn nghiệp vụ. Tỉnh Quảng Bình vốn có nhiều làng nghề khai thác, chế biến thuỷ sản nổi tiếng như Lý Hoà, Cánh Dương, Bảo Ninh. Tin rằng trên nền truyền thống vững chắc, thực hiện đổi mới thông minh, sáng tạo, ngành thuỷ sản Quảng Bình vượt qua sóng gió thương trường đưa chế biến thuỷ sản xuất khẩu vươn lên hội nhập và phát triển cùng cả nước./.